Tử vi đẩu số hiện có nhiều trường phái, trong đó hay được nhắc nhất là tam hợp phái, phi tinh hay tứ hoá phái, Trung Châu phái, cùng lối thực hành phổ biến ở Việt Nam vốn gần với dòng tam hợp. Các phái khác nhau ở hai tầng: tầng an sao, tức bảng quy tắc đặt sao vào cung, và tầng đọc, tức cách chọn sao nào quan trọng và nối các cung với nhau ra sao.
Bài này vẽ một tấm bản đồ đủ dùng cho người mới: mỗi phái đặt trọng tâm ở đâu, chỗ khác nhau cụ thể là gì, vì sao phái nở rộ trong thế kỷ hai mươi, và nên làm gì khi hai nguồn nói ngược nhau. Bài không xếp hạng phái nào đúng hơn, vì đó không phải câu hỏi có thể trả lời bằng bằng chứng.
Trường phái trong tử vi nghĩa là gì
Trong võ thuật hay hội hoạ, "trường phái" thường gắn với một người thầy và một phong cách nhận ra được. Trong tử vi, chữ này rộng hơn và lỏng hơn. Có khi nó chỉ một dòng truyền thừa có tên tuổi rõ ràng, có khi chỉ một cách đọc được nhiều người chia sẻ mà không ai đứng ra sáng lập, có khi chỉ là tên gọi do người viết sách tự đặt để phân biệt mình với người khác.
Dù gọi thế nào, chỗ khác nhau giữa các phái luôn rơi vào ba tầng. Tầng thứ nhất là an sao: cùng một ngày giờ sinh, sao nào đặt vào cung nào. Phần lớn các bảng an sao chính giống nhau, nhưng có những chỗ lệch nhỏ đủ làm thay đổi lời đọc. Tầng thứ hai là chọn sao: phái này dùng hơn trăm sao, phái kia chỉ dùng vài chục và bỏ hẳn những sao nhỏ. Tầng thứ ba là cách đọc: nhìn mỗi cung cùng các cung chiếu vào nó, hay lần theo đường đi của các chữ hoá từ cung này sang cung khác.
Hiểu ba tầng này, bạn sẽ thấy khi hai người "khác phái" tranh luận, nhiều khi họ không cãi nhau về cùng một thứ. Một người nói về bảng an sao, người kia nói về cách đọc. Muốn so cho công bằng, phải biết đang so ở tầng nào.
Bản đồ các trường phái hay được nhắc
Tam hợp phái. Lối đọc lâu đời và phổ biến nhất, bám sát các sách đẩu số in từ thời Minh. Trọng tâm là đọc mỗi cung cùng ba cung liên quan theo thế tam hợp và xung chiếu, xét độ sáng tối của sao ở từng cung và các "cách cục", tức những tổ hợp sao có tên riêng được sách bàn kỹ.
Phi tinh phái, còn gọi là tứ hoá phái. Phát triển mạnh ở Đài Loan trong nửa sau thế kỷ hai mươi. Trọng tâm là bốn chữ hoá Lộc, Quyền, Khoa, Kỵ, không chỉ theo can năm sinh mà theo can của từng cung, rồi lần theo việc cung này "phi" hoá sang cung khác. Lối này dùng ít sao hơn và đọc như một mạng lưới quan hệ.
Trung Châu phái. Gắn với tên Vương Đình Chi, một nhà nghiên cứu ở Hồng Kông, người viết nhiều sách giảng giải và tự nhận theo một dòng truyền thừa riêng. Phái này có những điểm an sao và lời bàn riêng, được nhiều người học tiếng Hoa biết đến qua sách in.
Các môn phái có tên riêng ở Đài Loan. Thời kỳ sách tử vi in đại trà ở Đài Loan sinh ra nhiều nhóm tự đặt tên môn phái, mỗi nhóm có giáo trình, lớp học và cách diễn giải riêng. Danh sách thay đổi theo thời gian và không có cơ quan nào thống kê.
Lối tử vi phổ biến ở Việt Nam. Phần lớn sách quốc ngữ và người xem ở Việt Nam đi theo dòng tam hợp, dùng nhiều sao, chú trọng độ sáng tối của sao và các sao như Tuần, Triệt. Đây là một lối thực hành có sắc thái riêng hơn là một phái có người sáng lập.
Cách gọi "Nam phái" và "Bắc phái". Một số tài liệu chia tử vi thành Nam phái và Bắc phái, thường để chỉ tam hợp và phi tinh. Nhưng các nguồn không thống nhất phái nào là Nam, phái nào là Bắc, nên cặp tên này dễ gây nhầm hơn là giúp hiểu.
Khác nhau ở tầng an sao: cùng giờ sinh, khác lá số
Nhiều người ngạc nhiên khi mở hai ứng dụng và thấy hai lá số không giống hệt nhau. Phần lớn chỗ lệch đến từ những điểm dưới đây, nơi các bản sách và các phái ghi khác nhau.
- Tứ hoá của một số can năm: với đa số can, các sách ghi giống nhau sao nào hoá Lộc, Quyền, Khoa, Kỵ. Riêng can Canh là chỗ các bản khác nhau rõ nhất, và một số bản cũng lệch ở can Mậu, can Nhâm.
- Danh sách sao được dùng: lá số theo lối Việt Nam thường dày đặc tên sao; lá số theo lối phi tinh có khi chỉ giữ chính tinh, vài phụ tinh và bốn chữ hoá. Hai lá số "cùng đúng" có thể trông khác hẳn nhau.
- Bảng độ sáng của sao: các mức miếu, vượng, đắc, bình, hãm của cùng một sao ở cùng một cung có khi được ghi khác nhau giữa các sách.
- Cách xử lý tháng nhuận: người sinh trong tháng nhuận âm lịch được tính vào tháng trước, tháng sau, hay chia đôi tháng, tuỳ phái.
- Giờ Tý đầu ngày và cuối ngày: có phái tách giờ Tý thành hai phần thuộc hai ngày khác nhau, có phái không tách.
Những điểm này không phải lỗi của ứng dụng nào, mà là dị bản có thật trong truyền thống. Ứng dụng tử tế thường ghi rõ mình theo cách nào, hoặc cho người dùng chọn. Phần giờ sinh, tháng nhuận được bàn kỹ ở danh mục can chi và giờ sinh của trang.
Khác nhau ở tầng đọc: nhìn cung, nhìn sao hay nhìn đường đi của hoá
Bảng dưới so ba lối đọc theo góc nhìn của người mới học, không đánh giá lối nào chính xác hơn.
| Lối đọc | Nhìn vào đâu trước | Chỗ dễ với người mới | Chỗ dễ lạc |
|---|---|---|---|
| Tam hợp | Cung, các cung chiếu vào nó, độ sáng của sao | Có nhiều sách quốc ngữ, ví dụ dồi dào | Quá nhiều sao, mỗi sao một lời bàn, dễ ngợp |
| Phi tinh, tứ hoá | Can của cung, đường đi của bốn chữ hoá | Ít sao, quy tắc gọn, có tính hệ thống | Trừu tượng, cần quen can chi, ít tài liệu tiếng Việt chuẩn |
| Trung Châu | Theo sách của người sáng lập phái | Lời giảng mạch lạc, có hệ thống | Phụ thuộc vào một nguồn, khó đối chiếu với phái khác |
| Lối phổ biến ở Việt Nam | Cung Mệnh, Tuần Triệt, cách cục | Gần với cách người lớn tuổi quen nghe | Truyền miệng nhiều, mỗi thầy một kiểu |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy mỗi lối có điểm hút người học riêng. Lựa chọn thường phụ thuộc vào việc bạn đọc được tiếng gì, quen ai, có sách gì trong tay, hơn là vào việc phái nào "chuẩn".
Vì sao trường phái nở rộ trong thế kỷ hai mươi
Suốt nhiều thế kỷ, tử vi truyền chủ yếu qua thầy và sách chép tay. Ai học với ai thì đọc theo người đó, ít khi cần đặt tên cho cách đọc của mình. Mọi chuyện thay đổi khi sách in trở nên rẻ và có thị trường. Ở Hồng Kông và Đài Loan nửa sau thế kỷ hai mươi, hàng loạt sách tử vi được xuất bản, các lớp học mở ra, báo chí có mục tử vi. Khi nhiều người cùng bán một thứ, mỗi người cần một cái tên để khác biệt.
Đặt tên phái vì vậy vừa là chuyện học thuật vừa là chuyện thị trường. Một nhóm có cách đọc thực sự khác, như việc dùng can cung để phi hoá, có lý do chính đáng để tự gọi mình bằng tên riêng. Nhưng cũng có những "phái" chỉ khác ở vài chi tiết nhỏ mà quảng bá như một hệ thống hoàn toàn mới, kèm lời khẳng định chỉ mình nắm được bí truyền.
Ở Việt Nam, giai đoạn sách tử vi quốc ngữ in nhiều ở miền Nam giữa thế kỷ trước cũng có hiện tượng tương tự ở quy mô nhỏ hơn: các tác giả có cách trình bày, cách bàn riêng, và người đọc gọi theo tên tác giả. Gần đây, mạng xã hội và các khoá học trực tuyến lại làm xuất hiện thêm những tên gọi mới, nhiều cái chỉ là tên lớp học.
Người mới nên nhìn chuyện "phái nào đúng" như thế nào
Không có phép thử nào phân xử được. Muốn biết phái nào đúng, phải có cách kiểm dự đoán của từng phái một cách công bằng, trên nhiều người, ghi trước khi sự việc xảy ra. Chưa có công trình nào như vậy cho thấy một phái hơn phái kia, và cũng chưa có công trình nào cho thấy tử vi nói chung dự đoán được đời người. Vì vậy câu "phái này đúng hơn" là ý kiến, không phải kết luận.
Ghi rõ mình đang dùng lối nào. Khi đọc một lá số trên ứng dụng hay nghe ai luận giải, hãy hỏi họ theo phái nào, dùng bảng tứ hoá nào. Biết điều này, bạn sẽ hiểu vì sao lời đọc của họ khác với một nguồn khác, thay vì nghĩ mình gặp "người giỏi" hay "người dở".
Đừng trộn khi chưa hiểu. Lấy bảng an sao của phái này, cách đọc của phái kia, lời bàn của một cuốn sách thứ ba, kết quả sẽ là một mớ lời giải tự mâu thuẫn. Nếu học để hiểu văn hoá, chọn một nguồn có hệ thống rồi đọc cho hết trước khi mở rộng.
Cảnh giác với lời khẳng định độc quyền. Câu "chỉ phái ta mới chính tông, các phái khác sai cả" thường đi kèm khoá học đắt tiền hoặc dịch vụ luận giải thu phí. Một người nghiên cứu nghiêm túc thường nói về các phái khác với thái độ so sánh, không phủ định sạch trơn.
Bốn câu hỏi để biết một nguồn đang theo phái nào
Phần lớn sách, video và ứng dụng không ghi rõ mình theo phái nào. Bạn có thể tự suy ra bằng bốn câu hỏi dưới đây, làm lần lượt trên chính lá số hoặc bài viết đang đọc.
- Đếm sơ số sao trên lá số. Lá số dày đặc tên sao nhỏ trong mỗi ô thường theo lối tam hợp hoặc lối phổ biến ở Việt Nam; lá số thưa, chỉ có chính tinh và vài chữ hoá thường theo lối phi tinh.
- Xem có ghi can của từng cung không. Nếu mỗi ô có thêm một chữ can như Giáp, Bính, Mậu và bài luận giải nói đến việc "cung này phi Lộc sang cung kia", nhiều khả năng đó là phi tinh.
- Xem lời bàn có dùng các chữ miếu, vượng, đắc, hãm và tên cách cục không. Lời bàn dựa nhiều vào độ sáng tối của sao và các tổ hợp có tên riêng là dấu hiệu của tam hợp.
- Tra bộ tứ hoá của can Canh trên lá số, nếu năm sinh hoặc can cung có chữ Canh. Ghi lại bản mà nguồn này dùng để so với nguồn khác khi cần.
Bốn câu hỏi không cho bạn tên phái chính xác, nhưng đủ để biết hai nguồn có đang nói cùng một ngôn ngữ hay không. Nếu không, so lời luận giải của chúng với nhau là việc vô ích.
Câu hỏi thường gặp
Tử vi có mấy trường phái?
Không có con số chính thức. Hay được nhắc nhất là tam hợp phái, phi tinh hay tứ hoá phái, Trung Châu phái, cùng lối thực hành phổ biến ở Việt Nam. Ngoài ra còn nhiều nhóm có tên riêng, nhất là ở Đài Loan, và danh sách thay đổi theo thời gian.
Tử vi Việt Nam thuộc phái nào?
Phần lớn sách quốc ngữ và người xem ở Việt Nam đi theo dòng tam hợp, dùng nhiều sao, chú trọng độ sáng tối của sao và các sao như Tuần, Triệt. Gần đây một số người học thêm lối phi tinh từ sách tiếng Hoa, nên trong nước cũng có người đọc theo lối đó.
Vì sao hai ứng dụng tử vi cho hai lá số khác nhau?
Thường vì hai ứng dụng theo hai bảng an sao khác nhau ở vài điểm, như tứ hoá can Canh, cách tính tháng nhuận hay giờ Tý. Cũng có khi do nhập sai giờ sinh hoặc đổi lịch sai. Bạn nên xem ứng dụng ghi mình theo cách nào trước khi so.
Nam phái và Bắc phái trong tử vi là gì?
Đây là cách chia mà một số tài liệu dùng để chỉ hai lối đọc tam hợp và phi tinh. Tuy nhiên các nguồn không thống nhất phái nào gọi là Nam, phái nào gọi là Bắc, nên khi gặp hai chữ này bạn nên hỏi rõ người viết đang chỉ lối đọc nào.
Học tử vi nên theo phái nào?
Nếu mục đích là hiểu văn hoá, hãy chọn lối có tài liệu tốt trong ngôn ngữ bạn đọc được, thường là tam hợp với sách quốc ngữ. Quan trọng hơn chọn phái là đọc trọn một hệ thống có nguồn rõ ràng và giữ thái độ tham khảo, không dùng để quyết định việc lớn.
Phái nào dự đoán chính xác nhất?
Chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng công bằng để trả lời câu này. Cũng chưa có bằng chứng khoa học cho thấy tử vi nói chung dự đoán được đời người. Lời khẳng định phái này chính xác hơn phái kia vì vậy chỉ nên xem là ý kiến hoặc lời quảng cáo.