Sách tử vi cổ hay được nhắc nhất là hai bộ chữ Hán mang tên Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư và Tử Vi Đẩu Số Toàn Tập, cùng các bài phú thường in kèm. Ở Việt Nam, người đọc tiếp cận chúng qua ba loại sách: bản dịch có kèm nguyên văn, bản biên soạn diễn giải theo ý người viết, và sách tổng hợp không ghi nguồn. Biết mình đang cầm loại nào quan trọng hơn biết sách dày bao nhiêu trang.
Bài này giúp bạn nhận diện bản đáng đọc, chỉ ra những lỗi chép thường gặp trong sách tử vi tái bản, và gợi ý chọn sách theo mục đích: tìm hiểu văn hoá, nghiên cứu văn bản hay chỉ muốn hiểu những chữ lạ trên lá số. Bài không đánh giá nhà xuất bản hay đầu sách đang bán cụ thể nào.
Những bộ sách gốc chữ Hán hay được nhắc
Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư. Bộ sách thường được coi là kinh điển của tử vi đẩu số, lưu hành từ thời Minh, bản in đề tên Trần Đoàn là tác giả và La Hồng Tiên là người hiệu đính. Sách gồm phần quy tắc an sao, phần lời bàn về sao và cung, và nhiều bài phú. Giữa các bản khắc khác nhau đã có những chỗ không trùng khớp.
Tử Vi Đẩu Số Toàn Tập. Một bộ sách cùng thời kỳ, có phần nội dung trùng với Toàn Thư và phần khác biệt. Người nghiên cứu văn bản thường đặt hai bộ cạnh nhau để thấy tử vi đã có nhiều dòng ngay từ khi được in ra.
Các bài phú. Những bài văn vần ngắn như Thái Vi phú, Cốt tuỷ phú, Nữ mệnh cốt tuỷ phú, thường in kèm trong các bộ sách lớn. Phú cô đọng, dễ thuộc nhưng nhiều nghĩa, và là nguồn của rất nhiều câu nói được trích trong lời luận giải ngày nay.
Sách của các tác giả thế kỷ hai mươi. Sách của các nhà nghiên cứu ở Hồng Kông, Đài Loan và các tác giả Việt Nam viết bằng quốc ngữ. Đây không phải sách cổ, nhưng nhiều người đọc chúng như sách gốc, vì chúng diễn giải lại sách cổ theo hệ thống của từng phái.
Ba loại sách tiếng Việt bạn sẽ gặp
Đứng trước kệ sách tử vi hay một danh sách sách điện tử, bạn có thể xếp hầu hết vào ba loại dưới đây. Mỗi loại có giá trị riêng nếu bạn biết mình đang đọc gì.
- Bản dịch có kèm nguyên văn: mỗi đoạn có chữ Hán, phiên âm Hán Việt và lời dịch, đôi khi thêm chú thích của người dịch. Đây là loại giúp bạn biết sách cổ thật sự nói gì. Loại này hiếm và thường khó đọc.
- Bản biên soạn, diễn giải: tác giả đọc sách cổ rồi viết lại theo hệ thống của mình, có khi kèm kinh nghiệm riêng. Phần lớn sách tử vi quốc ngữ thuộc loại này. Giá trị nằm ở chỗ dễ học, nhưng bạn đang đọc ý của tác giả chứ không phải nguyên văn sách cổ.
- Sách tổng hợp không ghi nguồn: gom lời bàn từ nhiều nơi, không nói câu nào từ sách nào, không ghi người biên soạn rõ ràng. Loại này phổ biến trên mạng và trong sách giá rẻ. Nó có thể hữu ích để tra nhanh một chữ, nhưng không nên dùng làm căn cứ.
Ghi chú nhỏ cho người mới: một cuốn sách có tên "Toàn Thư" hay "Toàn Tập" trên bìa chưa chắc là bản dịch. Nhiều sách dùng tên này cho bản biên soạn của mình. Hãy lật vào trong xem có nguyên văn chữ Hán hay không.
Sáu bước nhận ra một bản dịch đáng tin
Bạn không cần đọc được chữ Hán để làm các bước dưới đây. Chúng chỉ đòi hỏi bạn lật sách cẩn thận trước khi đọc.
- Tìm lời nói đầu của người dịch. Bản đáng tin thường nói rõ dịch từ bản in nào, vì sao chọn bản ấy, và đã đối chiếu với bản nào khác.
- Kiểm xem có nguyên văn hoặc ít nhất phiên âm Hán Việt kèm lời dịch không. Không có nguyên văn, bạn không có cách nào biết câu đang đọc là của sách cổ hay của người dịch.
- Xem chú thích có phân biệt lời của sách gốc với lời bàn của người dịch không. Bản tốt dùng chữ in khác, dấu ngoặc hoặc ghi chú rõ ràng.
- Xem thông tin xuất bản: tên người dịch, nhà xuất bản, năm, lần tái bản. Sách thiếu những thông tin này thường là bản in lại không kiểm soát.
- Đối chiếu vài bảng quen thuộc, như bảng tứ hoá bốn can Giáp, Ất, Bính, Đinh, với một nguồn khác. Sai ở chỗ phổ biến như vậy là dấu hiệu sách chép ẩu.
- Đọc thử một câu phú có lời dịch. Nếu lời dịch biến một câu bốn chữ thành lời phán dài, chắc nịch về giàu nghèo, thọ yểu, người dịch đang thêm ý của mình.
Lỗi chép hay gặp và vì sao chúng sinh ra
Nhầm chữ Hán gần giống nhau. Nhiều chữ Hán chỉ khác nhau một nét. Qua nhiều lần khắc ván, chép tay, một chữ có thể bị đọc thành chữ khác, làm câu đổi nghĩa. Người dịch không đối chiếu nhiều bản sẽ dịch theo chữ sai.
Phiên âm tên sao không thống nhất. Cùng một sao có thể được phiên âm khác nhau giữa các sách quốc ngữ, khiến người mới tưởng là hai sao. Khi gặp tên lạ, hãy tra xem có phải biến thể phiên âm của một tên quen không.
Rơi dòng, rơi trang khi tái bản. Sách chụp lại từ bản cũ dễ mất trang, mất dòng ở mép giấy. Một bảng an sao thiếu một dòng có thể làm sai cả loạt lá số lập theo nó.
Lời bàn của người sau thành nguyên văn. Có những bản in lại gộp lời chú của người dịch hay người sở hữu sách trước vào thân bài mà không đánh dấu. Lâu dần, ý kiến cá nhân được trích như lời sách cổ.
Bảng số bị đánh máy lại sai. Khi sách được đánh máy lại để in mới, các bảng nhiều ô là nơi dễ sai nhất. Một ô lệch hàng là đủ để sao bị an sai cung.
Đọc câu phú như đọc thơ cổ, không như đọc bản án
Phú tử vi được viết bằng lối văn cô đọng, mỗi câu bốn chữ, sáu chữ, bảy chữ, giàu hình ảnh và nhiều nghĩa. Một câu như "Tử Phủ đồng cung" chỉ nói rằng hai sao Tử Vi và Thiên Phủ ở cùng một cung; mọi ý nghĩa về sau là phần diễn giải. Khi một bản dịch biến câu ngắn đó thành cả đoạn khẳng định người có cách này sẽ giàu sang, sống lâu, con cái thành đạt, người dịch đã đi xa hơn nguyên văn rất nhiều.
Lối đọc an toàn là đọc phú như đọc thơ cổ: nắm nghĩa đen, biết rằng người xưa viết trong một hệ quy ước riêng, và nhận ra rằng mỗi câu có thể được hiểu theo nhiều cách tuỳ người giải. Chính sự nhiều nghĩa ấy làm cho phú sống được qua nhiều thế kỷ, vì thế hệ nào cũng tìm được nghĩa hợp với mình trong đó.
Với người đọc vì văn hoá, phú còn là một kho chữ đẹp. Nhiều câu dùng hình ảnh mặt trời, mặt trăng, nước trong, hoa nở để nói về cách các sao đứng với nhau. Đọc chúng như đọc văn chương cổ, bạn sẽ thấy thú vị hơn nhiều so với việc dò xem câu nào "nói về mình".
Giữ một cuốn sổ đối chiếu khi đọc nhiều sách
Người đọc sách tử vi lâu năm thường có thói quen ghi chép riêng, và thói quen này đặc biệt có ích khi bạn đọc từ hai cuốn trở lên. Một cuốn sổ giấy hay một tệp bảng tính đều được; điều quan trọng là mỗi dòng ghi rõ nguồn.
- Mỗi sách một mã ngắn: đặt cho mỗi cuốn một chữ viết tắt, kèm tên người dịch hay biên soạn, nhà xuất bản, năm in. Khi chép một câu, ghi mã sách và số trang ngay cạnh.
- Một trang cho mỗi bảng an sao: chép bảng từ cuốn này, rồi đánh dấu ô nào cuốn kia ghi khác. Sau vài cuốn, bạn sẽ thấy chỗ nào các sách thống nhất, chỗ nào mỗi sách một kiểu.
- Tách nghĩa đen với lời bàn: khi chép một câu phú, viết nghĩa đen ở một dòng, lời bàn của tác giả ở dòng dưới. Nhìn lại, bạn biết ngay phần nào là của sách cổ, phần nào là của người sau.
- Ghi câu hỏi còn treo: chỗ nào bạn chưa hiểu, chưa tìm được nguồn, ghi thành câu hỏi thay vì tự điền đáp án. Danh sách này là thứ đáng mang đi hỏi người biết chữ Hán hay người nghiên cứu.
- Không chép lá số của người thật: khi cần ví dụ, dùng lá số giả định do bạn tự đặt ngày giờ, để cuốn sổ có thể cho người khác xem mà không lộ thông tin của ai.
Sau vài tháng, cuốn sổ này thường có giá trị hơn bất kỳ cuốn sách đơn lẻ nào, vì nó cho bạn thấy chính sự đa dạng của truyền thống thay vì một giọng nói duy nhất.
Chọn sách theo mục đích
Không có một cuốn sách tử vi tốt cho mọi người. Bảng dưới gợi ý loại sách nên tìm theo việc bạn muốn làm.
| Mục đích | Loại sách nên tìm | Điều cần chú ý |
|---|---|---|
| Hiểu những chữ lạ trên lá số | Sách biên soạn có phần giải thích thuật ngữ | Chọn sách giải nghĩa, bỏ qua phần phán |
| Tìm hiểu tử vi như một di sản văn hoá | Sách lịch sử, sách văn hoá có chương về thuật số | Ưu tiên sách có chú thích nguồn |
| Biết sách cổ thật sự viết gì | Bản dịch kèm nguyên văn chữ Hán | Kiểm lời nói đầu, bản gốc được chọn |
| So sánh các trường phái | Sách của tác giả nhiều phái, đọc song song | Ghi lại phái của từng sách |
| Nghiên cứu văn bản Hán Nôm | Tư liệu tại các thư viện, viện nghiên cứu | Cần người hướng dẫn biết chữ Hán |
Nếu chỉ cần một lá số để vừa đọc sách vừa đối chiếu, bạn có thể lập lá số miễn phí trên AI Huyền Học. Nhưng hãy nhớ rằng lá số trên ứng dụng cũng theo một bảng an sao do người làm ứng dụng chọn, có khi không trùng với sách bạn đang đọc.
Câu hỏi thường gặp
Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư có bản tiếng Việt không?
Có nhiều sách tiếng Việt mang tên này, nhưng không phải cuốn nào cũng là bản dịch. Một số là bản biên soạn lại theo ý người viết. Bạn nên lật vào trong xem có nguyên văn chữ Hán, có lời nói đầu ghi bản gốc được dịch hay không.
Sách tử vi quốc ngữ cũ có đáng đọc không?
Đáng đọc nếu bạn muốn hiểu cách người Việt giữa thế kỷ hai mươi học và nghĩ về tử vi. Nhưng đó là bản biên soạn của từng tác giả, mang ý riêng của họ, và bản tái bản có thể có lỗi chép. Đọc như tư liệu văn hoá là hợp lý nhất.
Làm sao biết một câu phú tử vi có thật trong sách cổ?
Cách chắc nhất là tìm trong bản có nguyên văn chữ Hán. Nếu chỉ có lời tiếng Việt mà không ai chỉ ra được câu đó nằm ở sách nào, phần nào, bạn nên coi đó là lời của người sau cho tới khi tìm được nguồn.
Vì sao cùng một sao mà các sách tử vi ghi tên khác nhau?
Thường do phiên âm Hán Việt không thống nhất giữa các người dịch, hoặc do một sao có nhiều tên gọi trong sách cổ. Khi gặp tên lạ, bạn hãy tra xem có phải là biến thể của một tên quen trước khi coi là một sao khác.
Có nên mua sách tử vi trên mạng xã hội không?
Bạn nên cẩn thận với sách không ghi người biên soạn, nhà xuất bản, năm in, hoặc được quảng cáo là bản bí truyền. Những sách như vậy thường là tổng hợp không nguồn. Sách có thông tin xuất bản rõ ràng dễ kiểm và dễ đối chiếu hơn.
Đọc sách tử vi cổ có cần biết chữ Hán không?
Không bắt buộc nếu bạn đọc bản dịch tốt có kèm nguyên văn và chú thích. Nhưng biết một ít chữ Hán giúp bạn tự kiểm những chỗ người dịch có thể hiểu sai, và giúp đọc các câu phú sát nghĩa hơn.