Chatbot luận giải tử vi viết lời văn bằng cách đoán chữ tiếp theo hợp nhất với những gì đã có trong cuộc trò chuyện, dựa trên khối văn bản khổng lồ nó đã học, trong đó có rất nhiều sách báo và trang mạng về tử vi. Nó không có thêm nguồn thông tin nào về đời bạn ngoài mấy dòng bạn nhập, và không có cách nào kiểm xem lời nó viết có đúng với bạn hay không.
Hiểu được cơ chế này không làm bạn mất hứng tìm hiểu tử vi. Ngược lại, nó giúp bạn dùng chatbot đúng việc: giải thích thuật ngữ, tóm tắt các cách hiểu khác nhau, kể nguồn gốc tên sao, thay vì ngồi chờ một "lời phán" mà thực chất là văn bản được sinh ra theo xác suất. Bài này đi qua những gì xảy ra phía sau khung chat, kèm một thử nghiệm nhỏ để bạn tự thấy.
Mô hình ngôn ngữ làm gì khi bạn hỏi về lá số
Một mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện trên lượng văn bản rất lớn để làm một việc: cho trước một đoạn chữ, đoán xem chữ tiếp theo nhiều khả năng là gì. Lặp lại việc đó hàng trăm lần, nó viết ra được những đoạn văn trôi chảy. Khi bạn gõ "cung Mệnh có Thái Dương thì sao", mô hình nhìn thấy các chữ "cung Mệnh", "Thái Dương" và nối tiếp bằng những cụm từ hay đi cùng chúng trong văn bản nó đã học: quang minh, rộng rãi, thích giúp người, đắc địa ban ngày…
Điều này giải thích vì sao chatbot luận giải nghe giống hệt lời trong sách. Nó gần như đang tổng hợp lại lời của hàng nghìn người đã viết về cùng sao đó. Phần "trí tuệ" mà bạn cảm nhận là sự trơn tru của ngôn ngữ, không phải sự hiểu biết về bạn.
Mô hình cũng không phân biệt được nguồn nào đáng tin. Một trang mạng chép sai vị trí sao, một bài viết bịa ra câu phú, một diễn đàn tranh luận nảy lửa, tất cả đều là văn bản đã đi vào quá trình học. Vì thế chatbot có lúc trộn lẫn các phái, nhầm tên sao, hoặc nói rất tự tin một quy tắc không sách nào ghi.
Quan trọng nhất: mô hình không có quyền truy cập vào sự thật về đời bạn. Nó không biết bạn khoẻ hay ốm, có việc làm hay không, gia đình thế nào. Mọi câu cụ thể về những chuyện đó là phỏng đoán được viết bằng giọng chắc chắn.
Lời nhắc hệ thống: chatbot được dặn gì trước khi gặp bạn
Khi một ứng dụng tử vi gắn chatbot vào, người làm ứng dụng thường viết sẵn một đoạn hướng dẫn mà bạn không thấy, gọi là lời nhắc hệ thống. Đoạn này quyết định rất nhiều về giọng văn bạn nhận được. Những thứ thường được dặn trong đó, theo cách các nhà phát triển hay mô tả công khai về kỹ thuật này:
- Vai diễn: "bạn là một chuyên gia tử vi lâu năm, nói chuyện ấm áp", nên chatbot xưng hô như một người thầy dù nó không phải.
- Độ dài và cấu trúc: luôn trả lời theo mấy phần, có mở bài, có lời khuyên cuối, để trông chuyên nghiệp.
- Những chủ đề được nói và không được nói: ứng dụng cẩn thận sẽ dặn không bàn bệnh tật, không khuyên tài chính.
- Hướng người dùng đến tính năng khác: có ứng dụng dặn chatbot gợi ý "xem chi tiết hơn" ở phần trả phí khi câu trả lời đến đoạn hấp dẫn.
- Giọng điệu cảm xúc: dặn luôn động viên, luôn tìm điểm tích cực, hoặc ngược lại, dặn nhấn vào điều cần lưu ý để người dùng quay lại.
Bạn không đọc được lời nhắc hệ thống của một ứng dụng, nhưng có thể đoán qua hành vi. Nếu chatbot liên tục kéo câu chuyện về phía gói trả phí, hoặc mọi câu trả lời đều kết bằng một nỗi lo, đó là thiết kế của người làm ứng dụng chứ không phải điều lá số "nói".
Vì sao hỏi lại cùng một câu lại ra câu trả lời khác
Khi sinh chữ, mô hình không luôn chọn chữ có xác suất cao nhất. Nó được cài một độ ngẫu nhiên nhất định để văn bớt khô cứng. Kết quả là hỏi cùng một câu ba lần, bạn có thể nhận ba câu trả lời có ý chung giống nhau nhưng chi tiết khác nhau, có khi khác cả ở điểm quan trọng: lần này nói năm nay thuận lợi cho việc học, lần sau nói nên thận trọng.
Với một hệ thống tra cứu thông thường, việc này là lỗi. Với chatbot, đó là đặc tính. Nó nhắc bạn rằng câu chữ bạn đọc là một bản trong nhiều bản có thể có, chứ không phải bản duy nhất được "đọc ra" từ lá số.
Khác biệt này còn lớn hơn khi bạn đổi cách hỏi. Hỏi "có điểm gì tốt" thì nhận danh sách điểm tốt; hỏi "có gì cần lưu ý" thì nhận danh sách lưu ý, dù lá số không đổi một sao nào. Mô hình đi theo khung câu hỏi của bạn.
Vì vậy, nếu một câu trả lời của chatbot làm bạn vui hay lo, hãy thử hỏi lại vài lần bằng vài cách. Bạn sẽ thấy rõ phần nào là khung quy tắc ổn định, phần nào là văn được sinh ra cho vừa câu hỏi.
Chatbot nhớ gì về bạn trong một cuộc trò chuyện
Nó nhớ mọi điều bạn đã gõ trong phiên đó. Nếu đầu cuộc trò chuyện bạn kể đang thất nghiệp, các câu sau về lá số sẽ được viết xoay quanh chuyện việc làm. Người dùng dễ tưởng chatbot "đọc ra" hoàn cảnh của mình, trong khi chính mình vừa kể cho nó.
Nó có xu hướng chiều người hỏi. Các mô hình được tinh chỉnh để trả lời dễ chịu và hữu ích, nên khi bạn tỏ ra mong một câu trả lời, nó dễ nghiêng về phía đó. Hỏi "có phải năm nay mình sẽ gặp may không" thì khả năng cao nhận được chữ "có" kèm vài điều kiện.
Nó không tự nhận là đang đoán. Trừ khi được dặn, chatbot ít khi viết "phần này là phỏng đoán". Giọng văn đều chắc chắn như nhau cho cả quy tắc an sao có sách ghi lẫn câu dự đoán không có căn cứ.
Nó có thể lưu lại sau khi bạn tắt. Tuỳ ứng dụng và cài đặt, nội dung trò chuyện có thể được lưu trên máy chủ. Chuyện riêng bạn kể kèm ngày giờ sinh trở thành một hồ sơ khá đầy đủ về bạn. Hãy kể ít, che tên thật và các chi tiết nhận diện.
Một thử nghiệm nhỏ bạn tự làm trong mười lăm phút
Thử nghiệm này dùng lá số giả định, không cần dữ liệu thật. Mục đích là nhìn tận mắt cách chatbot sinh lời văn.
- Lập một lá số mẫu bằng ngày giờ bịa ra, ghi lại vài sao ở cung Mệnh.
- Mở chatbot, dán danh sách sao đó, hỏi: "Luận giải cung Mệnh này." Lưu câu trả lời.
- Mở một cuộc trò chuyện mới, dán đúng danh sách đó, hỏi y hệt. Lưu câu trả lời thứ hai, rồi làm thêm lần thứ ba.
- Mở cuộc trò chuyện mới, lần này viết trước một câu: "Dạo này mình rất lo về công việc." rồi mới dán danh sách sao. So câu trả lời với ba lần trước.
- Đổi một sao trong danh sách thành sao khác hẳn tính chất, hỏi lại. Xem chatbot có nhận ra sự thay đổi không, hay vẫn viết một bài na ná.
- Đặt các câu trả lời cạnh nhau, gạch dưới những câu xuất hiện ở mọi lần và những câu chỉ xuất hiện một lần.
Đa số người làm thử sẽ thấy phần chung giữa các lần khá mỏng, còn phần thay đổi theo cách hỏi và tâm trạng người hỏi thì dày. Đó là bài học đáng giá hơn bất kỳ lời luận giải nào.
Chatbot dùng tốt và không nên dùng vào việc gì
Bảng dưới gói lại cách dùng chatbot trong chuyện tử vi sao cho có ích mà không bị dẫn dắt.
| Việc | Chatbot làm được không | Cách dùng an toàn |
|---|---|---|
| Giải thích thuật ngữ như cục, Tuần, Triệt, tam hợp | Khá tốt, nhưng có lúc nhầm | Đối chiếu với sách nhập môn hoặc phần từ điển của trang uy tín |
| Kể nguồn gốc tên sao, liên hệ thiên văn cổ | Tạm được, dễ bịa chi tiết | Hỏi kèm yêu cầu nói rõ chỗ chưa chắc, tự kiểm lại |
| So sánh cách hiểu của các phái | Được, nếu yêu cầu liệt kê nhiều hướng | Không để nó kết luận phái nào đúng |
| Tự lập lá số từ ngày giờ sinh | Hay sai | Dùng ứng dụng chuyên lập lá số, đừng dùng chatbot đa năng |
| Nói chuyện sẽ xảy ra với bạn | Không có căn cứ | Không hỏi, hoặc đọc như một đoạn văn tham khảo |
| Quyết định sức khoẻ, tiền bạc, hôn nhân | Không nên | Hỏi người có chuyên môn thật |
Muốn có lá số chính xác để học, bạn có thể xem lá số miễn phí trên AI Huyền Học, rồi mới dùng chatbot để hỏi nghĩa của từng thứ trên đó.
Những cái tên "chuyên gia tử vi AI" và thứ bên trong
Nhiều sản phẩm đặt tên rất kêu cho chatbot của mình: thầy AI, chuyên gia AI, đại sư số hoá. Bên trong, phần lớn là một mô hình ngôn ngữ đa năng thuê lại từ một hãng lớn, cộng một lời nhắc hệ thống, cộng có khi một kho đoạn văn soạn sẵn để mô hình viết lại. Có sản phẩm làm cẩn thận hơn, nối chatbot với bộ quy tắc an sao riêng để nó không tự bịa vị trí sao. Điều đó tốt cho độ chính xác của lá số, nhưng không biến lời luận giải thành dự báo.
Vì thế khi chọn dùng, câu hỏi nên đặt ra không phải "chatbot này linh không" mà là "chatbot này có nói rõ nó là gì, lá số do đâu lập, dữ liệu của mình lưu ở đâu, và có dừng đúng chỗ khi mình hỏi chuyện sức khoẻ, tiền bạc không". Một sản phẩm tử tế sẽ trả lời được các câu đó trong phần giới thiệu hoặc chính sách của nó.
Giữ khoảng cách như vậy, bạn vẫn có thể thích thú đọc những đoạn văn hay về Thái Dương, Thái Âm, về các cung, như đọc một tác phẩm văn hoá. Chỉ cần nhớ ai đang viết, và viết theo cách nào.
Câu hỏi thường gặp
Chatbot tử vi có "nhìn thấy" vận mệnh của mình không?
Không. Chatbot sinh lời văn bằng cách đoán chữ tiếp theo dựa trên văn bản đã học và những gì bạn nhập. Nó không có nguồn thông tin nào khác về đời bạn và không kiểm được lời nó viết có đúng hay không.
Vì sao chatbot trả lời lần này khác lần trước?
Mô hình được cài một độ ngẫu nhiên khi chọn chữ, và còn đi theo cách bạn đặt câu hỏi. Cùng một lá số, hỏi theo hai cách hoặc hỏi lại hai lần có thể ra hai đoạn văn khác nhau.
Kể hoàn cảnh cho chatbot thì luận giải có chính xác hơn không?
Chatbot sẽ viết bám vào hoàn cảnh bạn kể, nên nghe có vẻ trúng hơn. Nhưng đó là vì bạn đã cung cấp thông tin, không phải vì lá số tiết lộ. Kể ít chuyện riêng cũng an toàn hơn cho dữ liệu cá nhân.
Có nên nhờ chatbot đa năng tự lập lá số không?
Không nên. Chatbot đa năng hay an sai vị trí sao vì nó đoán chữ chứ không chạy bộ quy tắc. Hãy lập lá số bằng ứng dụng chuyên dụng, rồi dùng chatbot để hỏi nghĩa thuật ngữ.
Chatbot "chuyên gia tử vi AI" có khác chatbot thường không?
Thường chỉ khác ở lời nhắc hệ thống, tên gọi và đôi khi có thêm bộ quy tắc an sao. Bản chất phần viết lời vẫn là mô hình ngôn ngữ, nên giới hạn về độ tin cậy vẫn như nhau.
Làm sao biết một ứng dụng có đang dẫn dắt mình mua gói trả phí?
Để ý xem chatbot có thường dừng ở đoạn hấp dẫn rồi gợi ý mở khoá, hay kết câu trả lời bằng một nỗi lo. Đó là thiết kế bán hàng. Bạn không cần trả tiền để tìm hiểu tử vi như một di sản văn hoá.